आधुनिक औषध अस्तित्वात येण्यापूर्वी लिओनार्डो दा विंची मानवी शरीराचे रेखाटन करत होते. त्याचे एक अधिक जिज्ञासू रेखाचित्र मानवी हृदयाच्या आतील भागावर केंद्रित होते, जे बहुतेक लोकांना तेव्हा समजले नव्हते. अहवाल सूचित करतात की 500 वर्षांच्या जुन्या संरचनेने शास्त्रज्ञांना बर्याच काळापासून गोंधळात टाकले आहे, परंतु त्यांना आता वाटते की त्यांना दा विंची काय पहात होते ते समजले आहे. ही हृदयाच्या आत एक विचित्र जाळीसारखी रचना आहे ज्याला ट्रॅबेक्युले म्हणतात.शतकानुशतके, ते पाठ्यपुस्तके आणि स्कॅनमध्ये बसले, लक्षात आले परंतु खरोखर समजले नाही. तज्ञ म्हणतात की ते हृदयविकाराच्या धोक्यात देखील भूमिका बजावू शकते. थोडं नाट्यमय वाटतं, पण त्यामागील विज्ञान आश्चर्यकारकरीत्या ठोस आहे, जे आनुवंशिकता, MRI स्कॅन आणि हजारो लोकांकडून मोठ्या प्रमाणात डेटाशी जोडलेले आहे. तरीही, अद्याप सर्व काही पूर्णपणे स्पष्ट नाही. कोडे काही तुकडे गहाळ आहेत.
दा विंचीच्या हृदयाची रेखाचित्रे आणि मानवी हृदयातील ट्रॅबेक्युलेचा लवकर शोध
दा विंची आंधळेपणाने अंदाज लावत नव्हता. त्याने स्वतः मानवी शरीराचे विच्छेदन केले, जे त्याच्या काळात दुर्मिळ आणि थोडे विवादास्पद होते. त्याच्या हृदयाच्या रेखाचित्रांमध्ये, त्याला या फांद्या, चेंबर्सच्या आत जवळजवळ झाडासारखे नमुने दिसले. त्याला वाटले की ते रक्त गरम करतील. एक प्रकारची नैसर्गिक हीटिंग सिस्टम सारखी. एक सर्जनशील कल्पना. अगदी बरोबर नाही, तज्ञांचे म्हणणे आहे, परंतु आत्म्याने पूर्णपणे बंद नाही. शेकडो वर्षांपासून या वास्तूंकडे फारसे लक्ष गेले नाही. ते शरीरशास्त्रात दृश्यमान होते, निश्चितपणे, परंतु मुख्यतः फक्त अंतर्गत पोत म्हणून बाजूला काढले गेले. ‘नेचर’मध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासानुसार,’हृदयाच्या भग्न संरचनेमध्ये अनुवांशिक आणि कार्यात्मक अंतर्दृष्टी‘, या रचनांना ट्रॅबेक्युले म्हणतात. ते हृदयाच्या वेंट्रिकल्समध्ये एक प्रकारचे स्पंज, असमान अस्तर तयार करतात. गुंतागुंतीच्या स्नायूंच्या पट्ट्यांप्रमाणेच ते केवळ विकासातून उरलेले जैविक आवाज नाहीत. संशोधकांना आता वाटते की ते रक्त कसे वाहते आणि हृदय किती कार्यक्षमतेने पंप करते यावर परिणाम होऊ शकतो. काही आकार चांगल्या हृदयाच्या कार्यक्षमतेशी जोडलेले दिसतात.
मोठ्या प्रमाणात एमआरआय स्कॅन्स हृदयविकाराच्या जोखमीशी संबंधित ट्रॅबेक्युले पॅटर्न उघड करतात
शास्त्रज्ञांनी हजारो लोकांच्या डेटासह मोठ्या लोकसंख्येच्या अभ्यासातून एमआरआय स्कॅनचा वापर केला. सर्वात मोठा स्रोत UK Biobank होता. काही ट्रॅबेक्युलर नमुने हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोगाच्या उच्च जोखमीशी संबंधित असल्याचे दिसते. काहीही निरपेक्ष, अंतिम काहीही नाही, परंतु भुवया उंचावण्यास पुरेसे आहे. नुसती कल्पनाही नव्हती. कॉम्प्युटर सिम्युलेशनमुळे या संरचनांमधून रक्तप्रवाहाचे मॉडेल तयार करण्यात मदत झाली. परिणामांनी सूचित केले की हृदयाची अंतर्गत “पोत” पूर्वीच्या विचारापेक्षा कार्यक्षमतेवर अधिक प्रभाव टाकू शकते.
आनुवंशिकी आणि भग्न नमुने हृदयाच्या आत ट्रॅबेक्यूले कसे तयार होतात हे स्पष्ट करतात
मग गोष्टींची अनुवांशिक बाजू आली. संशोधकांनी कथितरित्या हे ट्रॅबेक्युले कसे तयार होतात याच्याशी संबंधित अनेक अनुवांशिक स्थाने ओळखली. त्यामुळे ते यादृच्छिक नाही. सुरुवातीच्या विकासापासून ते जीवशास्त्रात कोड केलेले आणि अंगभूत आहे. रचना स्वतः फ्रॅक्टल पॅटर्न नावाच्या एखाद्या गोष्टीचे अनुसरण करते. याचा अर्थ असा आहे की तो पुनरावृत्ती, स्वयं-समान मार्गांनी शाखा करतो. जसे झाडे, नद्या आणि अगदी वीज. तज्ञ म्हणतात की अशा प्रकारची रचना निसर्गात दिसून येते जेव्हा प्रणालींना मर्यादित जागेत कार्यक्षमतेची आवश्यकता असते. हृदय त्याच तर्काचे पालन करते असे दिसते.
लिओनार्डोने नकळत काय पाहिले असेल
यात काहीसे विचित्र आहे. आधुनिक अनुवांशिकता आणि इमेजिंग फक्त आताच समजावून सांगत असलेल्या संरचनेचे रेखाटन करणारा एक पुनर्जागरण कलाकार. दा विंचीकडे एमआरआय मशीन किंवा जीनोमिक नकाशे नव्हते तर केवळ निरीक्षण होते. तो फंक्शनबद्दल बरोबर नसू शकतो, परंतु त्याने नक्कीच काहीतरी वास्तविक पाहिले. सर्व काही सुटत नाही. ट्रॅबेक्युले आकार आणि रोग यांच्यातील काही दुवे अद्याप तपासले जात आहेत. पण एक दशकापूर्वीची दिशाही अधिक स्पष्ट आहे.
